اگر براى برادران هندوى ما استقلال و آزادى هندوستان از نظر ميهن‌دوستى ضرورى است ، براى ما كه پيروان اسلام هستيم ، گذشته از حقوق وطن‌دوستى ، از بطن اسلام لازم و واجب است كه براى آزادى هند سعى مىنماييم كه اسلام هيچگاه بندگى را روا نداشته است . * * * مولانا مجله‌اى هم به نام « نيرنگ عالم » منتشر مىساخت كه بيشتر به چاپ اشعار شعراى معاصر مىپرداخت و شعرهاى خود به زبان اردو را نيز در آن منتشر مىنمود . بعضىها گفته‌اند كه ابوالكلام در اين دوران تخلص آزاد را براى خود انتخاب كرد . تحريمِ آموختن زبان انگليسى از طرف علماء در واقع به تصور اين بود كه آن را زبان استعمار مىدانستند ، ولى دانشگاه عليگر كه اين سد را شكست ، گروه كثيرى از مسلمانان شبه قاره و نواحى مجاور را با علوم و فنون جديده توسط اين زبان آشنا ساخت و بيم مردم هند از زبان انگليسى كم كم فرو ريخت ، در واقع دانشگاه عليگر در توسعهء معارف جديد و هم‌چنين پراكندن افكار سياسى در طبقهء فضلاى هند اثرى مستقيم داشت . پايهء اساسى افكار سياسى كنگرهء هند - كه بعدها بزرگترين حزب آن كشور شد و هنوز همچنين است - در اين مؤسسه ريخته شده است . . . با مرور زمان و روشن شدن توانائىهاى گونه‌گون مولانا ، او در اوج كمال و شهرت در سياست و ادب هند قرار گرفت